OpenWrt là gì? Soft router, router phụ và router VPN cho Trung Quốc

Router thường là một sản phẩm hoàn chỉnh: nhà sản xuất ghép phần cứng chuyên dụng với hệ thống của riêng họ. Tính năng do hãng quyết định. Nó ổn định, dễ dùng, và bạn gần như không thay đổi được gì.

Soft router ban đầu là phần cứng đa dụng — mini PC, hộp công nghiệp, bo mạch phát triển, thậm chí máy tính cũ hay máy ảo — được cài một hệ điều hành dành cho router. Phần cứng mạnh, nhiều cổng, hệ thống thay tùy ý, tính năng thêm vào dưới dạng phần mềm.

Ở Trung Quốc, cách gọi này ngày càng rộng: router thường đã cài một hệ thống bên thứ ba như OpenWrt cũng hay được gọi là soft router. Điểm chung của cả hai là hệ thống thay được và tính năng thêm được, mà đó chính là điều cần có để chạy VPN trên router. Firmware gốc của hãng hiếm khi có sẵn.

OpenWrt là hệ điều hành mã nguồn mở cho router, xây trên Linux và có cho rất nhiều hãng, nhiều mẫu. Giống hệ điều hành điện thoại, nó nhận các gói cài thêm: chia luồng, chặn quảng cáo và các giao thức VPN đều được thêm theo cách đó.

Firmware OpenWrt được build theo từng mẫu. Mỗi mẫu, và mỗi phiên bản phần cứng của mẫu đó, có bản firmware riêng, không dùng lẫn cho nhau được.

• Bản chính thức: do dự án OpenWrt phát hành, chỉ có chức năng cơ bản. Mọi thứ khác bạn tự cài và tự cấu hình.
• Bản “all-in-one” cộng đồng: các bản firmware được truyền tay trên diễn đàn và link chia sẻ, cài sẵn vài chục tiện ích. Ai build và bên trong có gì thì không kiểm chứng được.
• Firmware làm sẵn: do một dịch vụ build trên nền OpenWrt cho đường truyền của chính họ, kết nối và chia luồng đã có sẵn.
• Mọi byte cả nhà gửi đi đều qua router, nên nguồn gốc firmware phải là thứ bạn giải thích được. Cách đánh giá xem bài Cách nhận biết ứng dụng VPN rủi ro.

Router chính: soft router nối thẳng vào modem, lo phần quay số đăng nhập mạng (PPPoE) và cấp địa chỉ, nên toàn bộ lưu lượng trong nhà mặc nhiên đi qua nó. Đây là cách bố trí đơn giản nhất và không gì đi vòng được. Cái giá là khi nó hỏng thì cả nhà mất mạng, và lúc bạn đang mày mò thì người khác cũng mất mạng theo.

Router phụ (bypass gateway): router chính hiện có giữ nguyên. Soft router treo vào nó bằng một sợi cáp, các thiết bị được trỏ gateway và DNS về soft router, nên lưu lượng đi vòng qua đó rồi mới ra ngoài. Cái hay là mạng hiện có không bị đụng tới và chỉ những thiết bị cần mới phải dùng. Có vài cái giá nên biết trước:

• Khi router phụ tắt hoặc bị treo, mọi thiết bị trỏ vào nó đều mất mạng. Nếu đã đổi gateway cho cả nhà ngay trên router chính, cả nhà sẽ mất mạng trong khi router chính hoàn toàn bình thường, khiến việc dò lỗi rất rối.
• IPv6 đi vòng qua nó: router chính vẫn cấp địa chỉ IPv6 cho thiết bị, và thứ gì thiết bị gửi qua IPv6 sẽ đi ra từ router chính mà không chạm tới router phụ. Triệu chứng là lúc được lúc không. Cách chữa thường dùng là tắt IPv6 trên router chính.
• Lưu lượng phải đi thêm một chặng, và nếu cài đặt chưa chuẩn thì sẽ gặp tải lên chậm hay vài ứng dụng chạy chập chờn — những lỗi khó xác định.
• Phải đổi gateway và DNS, hoặc bằng tay trên từng thiết bị, hoặc trong phần cấp địa chỉ (DHCP) của router chính. Cả hai đều cần chút hiểu biết về mạng.

Cách bố trí thứ ba là router thứ hai. Một router đã cài firmware được cắm phía sau modem hoặc router chính hiện có và phát Wi‑Fi riêng. Thiết bị nào cần đi đường truyền thì vào Wi‑Fi đó; mọi thứ khác ở lại mạng cũ, hai bên không ảnh hưởng nhau.

Nếu nó hỏng, chỉ các thiết bị trên nó bị ảnh hưởng, những người khác vẫn có mạng. Thiết bị trên nó không có lối ra nào đi vòng được, nên không phát sinh vấn đề IPv6 như router phụ. Cái giá là thêm một lớp chuyển đổi địa chỉ (NAT), và ứng dụng hiếm hoi nào cần mở cổng (port forwarding) phải cấu hình riêng.

Router chạy firmware của chúng tôi có thể làm router chính hoặc đặt phía sau router chính theo cách này. Cách bố trí cho bố mẹ và TV xem bài Cho TV và ông bà ở nhà.

Flash và RAM càng nhiều thì sau khi cài các thành phần VPN càng còn dư, nâng cấp về sau càng dễ; các mẫu chỉ có 16 MB flash thì còn quá ít, firmware của chúng tôi không hỗ trợ. Một mẫu cụ thể có cài được firmware của chúng tôi không thì xem danh sách hỗ trợ trên trang Router.

• Bộ nhớ flash: nơi chứa hệ thống và các gói. Quá ít thì firmware mới không vừa, nói gì đến tính năng thêm.
• RAM: danh sách chia luồng và bảng theo dõi kết nối nằm trong bộ nhớ. Quá ít thì router giật hoặc tự khởi động lại khi có nhiều thiết bị kết nối.
• Bộ xử lý: nó lo việc mã hóa. Mạng càng nhanh và càng nhiều thiết bị dùng cùng lúc thì càng quan trọng. Khi tốc độ đường truyền không lên thêm được nữa, giới hạn thường nằm ở đây chứ không phải ở gói cước.
• Phiên bản phần cứng: một tên mẫu thường gồm v1, v2…, bên trong khác chip và flash, firmware không dùng lẫn được. Xem nhãn dưới đáy máy, và kiểm tra thật kỹ khi mua đồ cũ.
• Cổng mạng và Wi‑Fi: mạng trên 1 Gbps thì tìm máy có cổng 2.5G. Mini PC thường không có Wi‑Fi, phải thêm một bộ phát (access point) riêng.
• Modem kiêm router do nhà mạng cấp thường không cài được firmware khác. Hãy đặt một router thứ hai phía sau.

Firmware làm được gì sau khi cài, xem Firmware router làm được những gì. Chia luồng tốt phải đạt được những gì, xem Chia luồng trên router VPN hoạt động thế nào.

• Tự dựng: mua phần cứng, cài hệ thống, cài tiện ích, nhập cấu hình đường truyền, viết quy tắc chia luồng, rồi từ đó về sau tự lo cập nhật và sự cố. Tự do nhất, cùng một máy còn chạy được chặn quảng cáo, tải file và các dịch vụ khác. Nhưng mọi sự cố cũng là của bạn.
• Firmware làm sẵn: kết nối và chia luồng đã có trong firmware. Ở đây là build firmware trực tuyến cho mẫu của bạn — hỗ trợ hơn 600 mẫu OpenWrt — hoặc mua máy đã cài sẵn. Các thành phần kết nối và danh sách chia luồng tự cập nhật, không cần cài lại firmware.
• Hai con đường không khác nhau ở phần cứng. Khác nhau ở chỗ ai cấu hình, ai bảo trì, và khi hỏng thì bạn tìm ai.

• Muốn cả nhà dùng được mà không phải bảo trì: mua router đã cài firmware. Cách chọn mẫu xem Chọn router VPN.
• Đã có router hỗ trợ OpenWrt: tự cài firmware của chúng tôi theo bài Cài firmware cho router.
• Thích mày mò và muốn chạy thêm dịch vụ khác trên cùng máy: tự dựng soft router và nhập hồ sơ OpenVPN cho đường truyền. Xem Cách dùng OpenVPN và khi nào nên chọn.
• Cho bố mẹ, TV hay hộp TV: một router làm sẵn đặt sau mạng hiện có. Xem Cho TV và ông bà ở nhà.
• Phòng trọ hay ký túc xá không được đụng vào router chính: một router du lịch đặt phía sau, làm router thứ hai.
• Chỉ một hai chiếc điện thoại và laptop: không cần router, dùng ứng dụng nhẹ hơn. Xem Mỗi cách kết nối hợp với tình huống nào.