راهنماهای مرتبط
نظارت داخلی در گوشی‌های اندروید چینی: چه چیزی ثابت شده و چطور از خودتان محافظت کنید
بهروزرسانی
پاسخ کوتاه: گوشی‌های اندرویدی که در سرزمین اصلی چین فروخته می‌شوند واقعاً اجزای سیستمی دارند که می‌توانند ببینند چه برنامه‌هایی نصب کرده‌اید، چقدر از آنها استفاده می‌کنید و کجا هستید. بخشی از این در مستندات خود سازندگان نوشته شده و بخشی را گزارشهای منتشرشدهٔ مهندسی معکوس و پژوهش‌های دانشگاهی تأیید میکنند. اما بسیاری از چیزهایی که در اینترنت دست‌به‌دست میشود ثابت نشده است. این راهنما فقط به آنچه منبع دارد می‌پردازد و آن را در چهار دسته می‌چیند: مستندشده توسط سازنده، تأییدشده توسط پژوهشگران، گزارشهای مهندسی معکوس، و هنوز ثابت‌نشده. بعد توضیح میدهد اگر در چین از فیلترشکن (VPN) استفاده می‌کنید این یعنی چه، و چند کاری که از دست هر کسی برمی‌آید. VPN ترافیک اینترنت شما را رمزگذاری میکند، اما اختیار سیستم خود گوشی را ندارد. این را در تمام متن در نظر داشته باشید.
مستندشده توسط سازنده: «تشخیص کلاهبرداری روی دستگاه» شیائومی
پلتفرم توسعهدهندگان HyperOS شیائومی (Xiaomi) شرح سرویسی با عنوان «تشخیص رفتار کلاهبرداری روی دستگاه» منتشر کرده (بهروزرسانی ۱۵ آوریل ۲۰۲۶) که به شرکت‌های همکار ارائه میشود. برنامهٔ یک شرکت همکار می‌تواند «امتیاز خطر کلاهبرداری» یک گوشی را از ۰ تا ۱۰۰ استعلام کند؛ همکارانی که دسترسی عمیق‌تری دارند می‌توانند رفتارهای مشخصِ ۷۲ ساعت گذشته را استعلام کنند: اسکرین‌شات، ضبط یا اشتراک‌گذاری صفحه، حالت هواپیما، انتقال تماس، نصب برنامههای کنترل از راه دور، مالی، وام، «ناشناخته» یا «مشکوک»، تماس‌های خارجی و بازدید از نشانی‌های علامت‌گذاری‌شده.
طبق این سند، تشخیص حتی اگر کاربر تاریخچهٔ تماس‌ها یا خود برنامه را پاک کند همچنان کار میکند، و برنامه‌ای که نصب شده اگر در بازهٔ اعتبار حذف شود باز هم به حساب می‌آید. این سرویس شامل دستگاه‌های مخصوص سرزمین اصلی چین با HyperOS 3.1 یا جدیدتر است، چه گوشی و چه تبلت. سند نمی‌گوید داده‌ها به پلیس می‌رسد و نمی‌گوید کاربر چطور می‌تواند آن را خاموش کند.
تأییدشده توسط پژوهشگران
- کیبوردها (Citizen Lab، آوریل ۲۰۲۴): از کیبوردهای پین‌یین (روش رایج تایپ چینی) نُه سازنده (Baidu، Honor، Huawei، iFlytek، OPPO، Samsung، Tencent، Vivo، Xiaomi)، هشت‌تا نقص‌هایی داشتند که به شنودکننده در شبکه اجازه می‌داد آنچه تایپ می‌کنید را بخواند؛ نزدیک به یک میلیارد کاربر در معرض آن بودند. بیشتر این نقص‌ها رفع شده‌اند، اما پژوهشگران همچنان کیبوردی را توصیه میکنند که پیشنهاد کلمات را فقط روی خود دستگاه انجام دهد.
- برنامههای از پیش نصب‌شده (دانشگاه ادینبرو و ترینیتی کالج دوبلین، ۲۰۲۳): روی گوشی‌های Xiaomi، OnePlus و OPPO/realme خریداری‌شده در چین، برنامههای از پیش نصب‌شده شناسه‌های دستگاه، موقعیت مکانی، شمارهٔ تلفن و میزان استفاده از برنامه‌ها را برای سازنده و طرف‌های ثالث می‌فرستادند، حتی پس از آنکه کاربر هنگام راه‌اندازی ارسال داده‌های استفاده را رد کرده بود، و در خارج از چین هم به این کار ادامه می‌دادند.
- فهرست کلیدواژه‌ها (وزارت دفاع لیتوانی، ۲۰۲۱): برنامههای سیستمی یک Xiaomi Mi 10T فهرستی از ۴۴۹ عبارت برای مسدودسازی داشتند که برای منطقهٔ اتحادیهٔ اروپا خاموش بود اما از راه دور قابل روشن شدن بود. شیائومی محدود کردن ارتباطات کاربرانش را تکذیب کرد.
گزارشهای تازهٔ مهندسی معکوس: جزء گزارش‌دهی از پیش نصبشدهٔ China Unicom (از اکتبر ۲۰۲۶)
گزارشی که در GitHub منتشر شده یک گوشی شیائومی با HyperOS 3.0 را بررسی کرده است. جزء از پیش نصبشدهٔ China Unicom به نام SystemHelper (بستهٔ com.mobiletools.systemhelper) هر ۳۰ دقیقه موقعیت مکانی (تا شش رقم اعشار)، دکل مخابراتی و شبکه‌های Wi-Fi اطراف را جمع میکند و آن را همراه با شناسه‌های دستگاه و سیم‌کارت و فهرست برنامههای نصب‌شده و میزان استفاده از آنها، به‌طور دوره‌ای از طریق HTTP ساده به سرور Unicom می‌فرستد؛ رمزگذاری با کلیدی انجام میشود که از خود محتوا به دست می‌آید. نه آیکونی دارد، نه در فهرست برنامه‌ها دیده میشود و نه کلیدی برای خاموش کردنش هست. بررسی دیگری نشان میدهد که حتی وقتی سیم‌کارت مال China Mobile است، باز هم نزد Unicom ثبت میشود.
موضوع فقط شیائومی نیست. در ویژگی‌های سیستمی vivo نام این بسته آمده است (در یک issue عمومی در GitHub)، و روی یک vivo X200S مخصوص سرزمین اصلی چین دیده میشود و گزینه‌های «حذف نصب» و «توقف اجباری» آن خاکستری و غیرفعال‌اند؛ در فهرست برنامههای از پیش نصبشدهٔ OPPO و realme هم هست. کد خود این جزء مجموعه‌ای از برندها را نام می‌برد، از جمله Samsung، Motorola، Nubia، OnePlus، ZTE و دیگران؛ پس گوشی‌های سامسونگ مخصوص سرزمین اصلی چین در محدودهٔ آن قرار می‌گیرند، هرچند هنوز کسی آن را از فرمویر سامسونگ منتشر نکرده است. Huawei و Honor در این فهرست نیستند.
نویسندهٔ گزارش یادآوری میکند که فقط یک دستگاه آزمایش شده و هیچ ادعایی دربارهٔ نیت توسعهدهندگان ندارد.
هنوز ثابت نشده
- «جزء امنیتی هر چند ثانیه از صفحه فیلم می‌گیرد و آپلود میکند»: این از نوشتهٔ مهندسی معکوسِ تنها یک کاربر است؛ گزارش بالا هیچ آپلودی از این نوع را از این دسته اجزا مشاهده نکرد.
- «گوشی‌های سامسونگ مخصوص سرزمین اصلی چین از کارخانه آن را دارند»: تا اینجا فقط فهرست برندها در کد این جزء وجود دارد و هنوز مدرکی از فرمویر سامسونگ نیست.
- «کسانی که X یا Telegram نصب داشتند از پلیس تماس گرفتند و به آنها گفته شد حذفشان کنند»: این‌ها روایت‌های دست‌دوم‌اند و راهی برای اثبات اینکه گزارش‌دهی گوشی باعثش بوده وجود ندارد.
- ما این‌ها را به‌عنوان واقعیت مطرح نمیکنیم. این به آن معنا نیست که نادرست‌اند؛ فقط هر کدام هنوز یک منبع مستقل دوم کم دارد.
اگر در چین از فیلترشکن استفاده می‌کنید، این یعنی چه
VPN ترافیک بین دستگاه شما و سرور را رمزگذاری میکند، پس نه اپراتور و نه فایروال نمی‌بینند به کجا سر می‌زنید. اما سیستم گوشی در سمت شما از تونل قرار دارد: می‌داند کدام برنامهٔ فیلترشکن را نصب کرده‌اید، کی بازش می‌کنید و چقدر با آن کار می‌کنید. در سال ۲۰۲۳ مرکز امنیت شیائومی Telegram را «ردشده در بررسی امنیتی» علامت زد و جلوی نصبش را گرفت.
پس هیچ خطی، هر قدر هم خوب، مشکل چیزی را که روی خود گوشی اتفاق می‌افتد حل نمی‌کند. چیزی که کمک میکند این است که گوشی کمتر بداند.
کارهایی که از دست هر کسی برمی‌آید
- چیزهای مهم را روی سیستمی نگه دارید که دست سازنده‌ای از سرزمین اصلی چین نیست: آیفون، یا گوشی اندرویدی با فرمویر بینالمللی (گلوبال). گوشی اندروید مخصوص سرزمین اصلی چین برای کارهای روزمره مشکلی ندارد، فقط نه برای چیزهایی که نمی‌خواهید کسی ببیند.
- در کیبورد خود «ورودی ابری» یا «پیشنهادهای ابری» را خاموش کنید، یا به کیبوردی بروید که فقط روی خود دستگاه کار میکند.
- در تنظیمات، مجوزهای برنامه‌ها را یکی‌یکی مرور کنید و دسترسی به موقعیت مکانی، مخاطبان و فهرست برنامه‌ها را از هر برنامه‌ای که به آن نیاز ندارد بگیرید؛ هر جا ممکن است، «تشخیص کلاهبرداری» یا «اسکن امنیتی» را در برنامهٔ امنیت یا مدیریت گوشی خاموش کنید.
- برای حذف اجزای از پیش نصب‌شده گوشی را روت نکنید و رام آن را عوض نکنید؛ برای بیشتر آدمها یک اشتباه بیشتر از آنچه صرفه‌جویی میشود هزینه دارد، و همهٔ ماژول‌های مسدودسازی که در جامعهٔ کاربران دست‌به‌دست می‌شوند روت لازم دارند و اگر چیزی خراب شود کسی نیست که کمکتان کند.
- برنامهٔ فیلترشکن را اصلاً روی گوشی نگذارید: در خانه از روتری استفاده کنید که خط روی آن تنظیم شده است، تا گوشی فقط به Wi-Fi وصل شود و از همان لحظه از فایروال رد شده باشد، و سیستم هم فقط یک شبکهٔ Wi-Fi معمولی ببیند.
آنچه LeoTun می‌تواند و نمیتواند انجام دهد
آنچه از ما برمی‌آید: رمزگذاری ترافیک اینترنت شما و ثبت نکردن جاهایی که به آنها سر می‌زنید. برنامههای اتصال ما همان نسخه‌های استاندارد هستند (Cisco، OpenVPN، Hiddify، Tailscale)، بدون هیچ تغییری. و با گزینهٔ روتر اصلاً هیچ برنامهٔ فیلترشکنی روی گوشی نیست.
آنچه از ما برنمی‌آید: جلوگیری از گزارش‌دهی خود سیستم گوشی. برای این کار فقط یک دستگاه دیگر، مجوزهای سخت‌گیرانه‌تر و دور نگه داشتن چیزهای حساس از فرمویر مخصوص سرزمین اصلی چین کمک میکند.
FAQ
آیا آیفون هم همین مشکل را دارد؟
گزارشهای بالا دربارهٔ فرمویر اندروید مخصوص سرزمین اصلی چین و برنامههای از پیش نصبشدهٔ آن است. آیفون این اجزای اپراتورها و سازندگان را ندارد، اما Apple ID و App Store منطقهٔ چین همچنان تابع قوانین چیناند و برنامههای حساس ممکن است از آن حذف شوند.
آیا گوشی اندروید با نسخهٔ بینالمللی امن است؟
فرمویر بینالمللی معمولاً این اجزای ضدکلاهبرداری و اپراتوری مخصوص سرزمین اصلی چین را ندارد، اما ماجرای لیتوانی نشان میدهد که ممکن است باز هم قابلیتی که از راه دور روشن میشود در آن باقی مانده باشد. بهتر از فرمویر سرزمین اصلی است، اما بیخطر نیست.
وقتی VPN روشن است، آنچه گوشی گزارش میدهد هم رمزگذاری میشود؟
از تونل عبور میکند، اما تونل فقط در برابر کسانی که سر راه هستند محافظت میکند. گیرندگان گزارشها سازنده و اپراتور هستند و محتوا را بهصورت آشکار دریافت میکنند.
میتوانم SystemHelper را حذف کنم؟
بعضیها آن را با adb یا روت حذف میکنند. برای بیشتر آدمها توصیه نمیکنیم: ممکن است بهروزرسانی سیستم را خراب کند و کسی هم نمیتواند برایتان درستش کند. دستگاهی که اصلاً آن را ندارد سادهتر است.
این ادعاها را کجا میتوانم بررسی کنم؟
پلتفرم توسعهدهندگان Xiaomi HyperOS، شرح سرویس «تشخیص رفتار کلاهبرداری روی دستگاه»؛ گزارش Citizen Lab دربارهٔ کیبوردها در آوریل ۲۰۲۴؛ مقالهٔ arXiv به شمارهٔ 2302.01890؛ hyperos-dm-report در GitHub. هر جا از آنها نقل میکنیم، متن اصلی ملاک است.