VPN چیست، به چه دردی می‌خورد و چطور وصلش کنیم

خیلی‌ها اولین بار این کلمه را در تنظیمات گوشی‌شان می‌بینند. آن گزینه فقط جایی است که سیستم برای اتصال‌های VPN در نظر گرفته: تا وقتی پیکربندی‌ای اضافه نشده خالی است و روشن و خاموش کردنش هیچ کاری نمی‌کند.

آنچه VPN را به کار می‌اندازد دو سر ماجراست: یک کلاینت روی دستگاه شما و یک سرور که کس دیگری اداره‌اش می‌کند. کلاینت ممکن است داخل سیستم باشد یا یک برنامه؛ سرور متعلق به کارفرما، دانشگاه یا یک ارائه‌دهندهٔ VPN است. VPN شرکت کارکنان را به شبکهٔ اداره برمی‌گرداند؛ VPN یک ارائه‌دهنده به شما خروجی در منطقه‌ای دیگر می‌دهد. هر دو همان فناوری‌اند.

پس «دانلود فیلترشکن» در واقع یعنی باز کردن حساب نزد یک ارائه‌دهنده و نصب کلاینتی که او می‌گوید. کلاینت‌هایی را ترجیح دهید که سازنده یا یک پروژهٔ متن‌باز شناخته‌شده منتشر کرده؛ «چطور فیلترشکن پرخطر را بشناسیم» دلیلش را توضیح می‌دهد.

بدون VPN، دستگاه شما مستقیم با هر سایت حرف می‌زند. اپراتور و هر کسی که وای‌فای را اداره می‌کند می‌بیند به چه سایت‌هایی وصل می‌شوید و سایت هم آی‌پی خود شما را می‌بیند.

با VPN یک ایستگاه در میانه اضافه می‌شود. کلاینت همه‌چیز را رمزگذاری می‌کند و از داخل تونل به سرور VPN می‌فرستد؛ سرور آن را باز می‌کند، سایت را برایتان می‌گیرد و پاسخ را از همان راه برمی‌گرداند.

• شبکهٔ محلی شما فقط یک گفتگو با یک سرور می‌بیند و نمی‌تواند آن را بخواند.
• سایت، سرور را بازدیدکنندهٔ خود می‌بیند. آن آدرس آی‌پی خروجی است: سروری را در یک منطقه انتخاب کنید و خروجی‌تان در همان منطقه خواهد بود.
• ارائه‌دهندهٔ VPN در میانه قرار دارد و برای همین انتخاب ارائه‌دهنده مهم است. محتوای HTTPS برای او رمزشده می‌ماند، اما می‌داند به چه آدرس‌هایی وصل می‌شوید.
• VPNهای مختلف تونل را با پروتکل‌های مختلفی می‌سازند که هر کدام برای شبکه‌های متفاوتی مناسب است — «مقایسهٔ پروتکل‌های VPN» را ببینید.

• منطقهٔ خروجی شما را عوض می‌کند. باز کردن سایت‌های مسدود از داخل یک شبکهٔ فیلترشده، یا استفاده از سرویس‌های ویدیو، موسیقی و بانکی چینی از خارج از چین، هر دو به این برمی‌گردد که آی‌پی خروجی جای دیگری باشد.
• ترافیک شما را روی وای‌فای عمومی هتل، فرودگاه و کافه از دیگران جدا می‌کند.
• شما را به شبکهٔ اداره یا خانه برمی‌گرداند تا سامانه‌های داخلی، NAS یا دوربین‌ها طوری رفتار کنند که انگار آنجا هستید.
• شما را ناشناس نمی‌کند. سایتی که واردش شده‌اید همچنان می‌داند شما کیستید و کوکی‌ها و مشخصات دستگاه از دسترس VPN بیرون‌اند.
• جلوی بدافزار یا فیشینگ را نمی‌گیرد. یک لینک مخرب یا فایل نصبی آلوده با VPN روشن هم همان کار را می‌کند.
• خود اینترنت را سریع‌تر نمی‌کند. VPN یک مرحله به مسیر اضافه می‌کند و سقف سرعت همان اتصال محلی شماست؛ چیزی که درست می‌کند «باز نشدن» و «مسیر بد» است، نه پهنای باند.
• پروکسی‌ای که به شکل افزونهٔ مرورگر است فقط همان مرورگر را پوشش می‌دهد و برنامه‌های دیگر از آن عبور نمی‌کنند — «پروکسی وب چیست و چه زمانی به کار می‌آید» را ببینید.

همهٔ سیستم‌ها یک الگو دارند: یک بار کلاینت را نصب کنید و وارد شوید یا پیکربندی را وارد کنید؛ از آن به بعد روشن و خاموش کردن یک ضربه است.

• آیفون و آیپد: بعد از اولین اتصال کلاینت، پیکربندی‌اش در بخش VPN تنظیمات ظاهر می‌شود. آن را از داخل کلاینت یا با کلید VPN در تنظیمات روشن کنید؛ نشان VPN بالای صفحه یعنی روشن است. یک ضربهٔ دیگر خاموشش می‌کند.
• اندروید: در کلاینت روی اتصال بزنید و بار اول پیغام «ایجاد اتصال VPN» را تأیید کنید. آیکون کلید در نوار وضعیت یعنی روشن است. از داخل کلاینت یا از اعلان قطعش کنید.
• Windows و macOS: کلاینت را باز کنید و روی اتصال کلیک کنید؛ تنظیمات شبکهٔ سیستم هم VPN را فهرست می‌کند و وضعیتش را نشان می‌دهد. از داخل کلاینت قطع کنید؛ بستن کلاینت هم اتصال را قطع می‌کند.
• معمولاً فقط سه چیز باید تنظیم شود: آدرس سرور یا یک فایل پیکربندی، نام کاربری و رمز عبور. بیشتر ارائه‌دهنده‌ها این‌ها را در یک کد QR یا فایل قابل‌واردکردن می‌گذارند تا چیزی را دستی تایپ نکنید.
• برای اطمینان از اتصال، یک صفحهٔ نمایش آی‌پی باز کنید: اگر منطقه‌ای را که انتخاب کرده‌اید نشان داد، وصل هستید.
• اگر وصل نمی‌شود یا بعد از اتصال کند است، فهرست عیب‌یابی را دنبال کنید.

• روشن: سایت یا برنامه‌ای روی شبکهٔ فعلی‌تان باز نمی‌شود، یا فقط در منطقهٔ دیگری ارائه می‌شود.
• روشن: روی وای‌فای عمومی‌ای که به آن اعتماد ندارید وارد حساب‌ها می‌شوید یا کار می‌کنید.
• روشن: در سفرید و به سرویس‌های کشور خودتان نیاز دارید، یا باید به دستگاه‌های اداره یا خانه دسترسی پیدا کنید.
• خاموش: فقط از سایت‌ها و برنامه‌های داخلی استفاده می‌کنید. فرستادن همه‌چیز از داخل VPN باعث می‌شود سایت‌های داخلی مسیرشان را دور بزنند. خاموشش کنید، یا از تفکیک ترافیک استفاده کنید تا ترافیکی که به مسیر نیاز دارد از آن برود و سایت‌های داخلی مستقیم باز شوند.
• کلید VPN در آیفون باید روشن باشد؟ اگر هیچ‌وقت کلاینت VPN نصب نکرده‌اید، دست به آن نزنید — همین حالا خاموش است. اگر نصب کرده‌اید، همان دو قاعدهٔ بالا: هر وقت لازم است روشن، وگرنه خاموش.
• باتری: VPN برای رمزگذاری و زنده نگه داشتن اتصال کمی انرژی بیشتر مصرف می‌کند، پس اگر قرار است مدت طولانی بیکار بماند خاموشش کنید.

• اول، اینکه روی شبکهٔ شما کار می‌کند یا نه. شبکهٔ دانشگاه، شبکهٔ اداره و اپراتورهای مختلف رفتار بسیار متفاوتی دارند، پس اگر دورهٔ آزمایشی رایگان هست، پیش از پرداخت از آن استفاده کنید.
• کلاینت از کجا می‌آید. کلاینت‌هایی که سازنده یا جامعهٔ متن‌باز منتشر کرده تا منبعشان قابل‌ردیابی است؛ فایل نصبی با منبع نامعلوم خودش یک خطر است.
• چه دستگاه‌هایی را پوشش می‌دهد. تلویزیون، کنسول بازی و NAS نمی‌توانند کلاینت اجرا کنند و به روتر نیاز دارند — «انتخاب روتر VPN» را ببینید.
• به چه جهتی نیاز دارید. بیرون رفتن از شبکهٔ چین و دسترسی به سرویس‌های چین از خارج دو کار متضادند؛ دومی به یک خروجی واقعی در سرزمین اصلی چین نیاز دارد — «چطور VPN برای چین انتخاب کنیم» را ببینید.
• اینکه وقتی خراب شد کسی جواب می‌دهد یا نه، و آیا می‌توانید پولتان را پس بگیرید.
• گزینه‌های رایگان هم برای بعضی موقعیت‌ها مناسب‌اند؛ «VPN رایگان یا پولی برای چین؟» مزایا و معایب را می‌گوید و «تفاوت VPN، اشتراک ارائه‌دهندهٔ خط و تقویت‌کننده» محصولات مشابه را توضیح می‌دهد.

1. حساب بسازید و دورهٔ آزمایشی رایگان ۲۴ ساعته را بگیرید؛ کارت بانکی لازم نیست.
2. یک روش اتصال مناسب دستگاه و شبکه‌تان انتخاب کنید. یک حساب شش روش دارد: روتر، OpenVPN، Cisco (AnyConnect)، Hiddify، پروکسی وب و «خصوصی» (Tailscale). «کدام روش اتصال برای چه موقعیتی» در انتخاب کمکتان می‌کند.
3. کلاینت مربوط را از مرکز دانلود نصب کنید. همهٔ کلاینت‌ها از سازنده یا جامعهٔ متن‌باز آمده‌اند.
4. یک منطقه انتخاب کنید، وصل شوید و یک صفحهٔ نمایش آی‌پی باز کنید تا خروجی را تأیید کنید.
5. اگر یک روش روی شبکه‌تان مشکل دارد، منطقه یا روش را عوض کنید؛ همان حساب برای همه کار می‌کند.